Remera, KG 11 AVE Ingenzi House - +250 785 063 763 - @RasalYEmpower - @RasalYEmpower
Ikinyarwanda English Fran├žais

Kongerera urubyiruko ubushobozi,
Umugambi duhuriyeho!

Indangagaciro z'umutware w'Itorero

RASAL
Indangagaciro z'umutware w'Itorero

Umutware w'itorero arangwa n'indangagaciro zinyuranye, izo ndangagaciro dushobora kuzibumbira mu ngingo eshanu z'ingenzi : kugira ubushobozi, kugira ikinyabupfura, kumenya kwitsinda, kubaha ubuyobozi no gushyira mu gaciro. Reka tujye mu mizi y'izo ndangagaciro.

1. Ubushobozi

“Kuba umuhanga, ni ugusobanukirwa; kuba intyoza, ni ugushoboza abandi gusobanukirwa.”

Umutware w’itorero agomba kugira ubushobozi n’ubuhanga mubyo yigisha byose. Ubumenyi yatojwe ni kimwe mu bimutera amatsiko yo kujya kwishakira ibyangombwa byose akeneye kugira ngo afashe gutera imbere abaskuti bagize itorero rye.

“Abantu bonyine badashobora gukora amakosa ni abadafite icyo bakora”.

Indangagaciro ya mbere umutware agomba kugira ni ubushobozi. Nta gushidikanya ko hano ari ikibazo cy’ishema, kuko umutware uri mu be, bikagaragara ko afite ubushobozi budahagije atakaza icyubahiro mu bo ayobora. Na none ni ikibazo cy’umutekano w’itsinda agomba kuyobora, kandi mu buryo runaka, ni ikibazo cyo gupfa cyangwa gukira, kuko umutware afite ubutumwa bwo kuyobora; niba, kubera ubushobozi buke atanga amabwiriza akocamye, ashobora gushora abo ashinzwe mu makuba.

Ubushobozi bw’umutware nta n’ubwo bufite kamere imwe n’ubushobozi bw’abo ayoboye. Ubu bushobozi burangwa no kugira ubumenyi buhagije mu bikorwa binyuranye afitemo inshingano, kugira ngo agire ubushobozi bwo kuyobora byose. Ubu bushobozi na none ni ukugira ubumenyi bw’ibanze bukenewe kugira ngo ubashe guteganya, kuyobora, gutegeka, kugenzura, kumenya guhitamo ibyiza, guhuza imbaraga za buri wese n’iza bagenzi be kugira ngo mutunganye neza igikorwa muhuriyeho.

  • Ese mwaba mwiteguye, uko byagenda kose, kugira agaciro mu buskuti? No muri rubanda aho mutuye? Niba mutabyiteguye rero, nta mpamvu n’imwe yo kwifuza kuba umutware.
  • Ese mushobora guhamya mutabeshya ko mukunda umurimo, kandi umurimo unoze, hanyuma mukaba mubabazwa n’umurimo ukozwe nabi?
  • Ese mufite akamenyero ko kugenzura umurimo wanyu nyuma yo kuwurangiza?
  • Ese muzi gukoresha neza igihe cyanyu? Ese mu buzima bwanyu nta gihe mupfusha ubusa?
  • Ese mufite akamenyero ko kwisuzuma mbere yo kuryama, mukagenzura niba umunsi wanyu wagenze neza?

Guterwa ishema no gukora umurimo unoze cyangwa se uwo muzaba mwatunganyije muri iki cyumweru.

Kugira ukwemera hamwe n’intego

“Kugira ngo murangize neza ibyo mukora, intambwe ya mbere ni ukwemera ko bishoboka.”

Umutware ushaka kugera ku ntego agombwa kwemera icyo akora kandi akemera n’abo akoresha. Intego umutware w’itorero yiyemeje kugeraho, ni uko atoza abaskuti kubaho igihe cyose bubahiriza itegeko rya giskuti. Umugambi we si ugukora ubuskuti, ahubwo ni uguhugura abaskuti.

“Ururabo ruhebuje rwera mu mpinga y’umusozi, umuntu uterera umusozi, agacika intege akagarukira mu ibanga ry’umusozi ntazigera arusarura”.

2. Ikinyabupfura

Imyitwarire umuskuti agira igihe ari mu itorero n’igihe ataririmo ni imwe na yayindi umutware w’itorero agira imbere y’abamukuriye (abayobozi b’umutwe – maîtrise). Itorero riba icyo umutware waryo ari cyo.

Umuco w’ikinyabupfura

Umutware agomba guha abaskuti ayoboye urugero rwo kumvira ubuyobozi bubakuriye. Agomba na none kubaha urugero rw’imyitwarire myiza. Uko uzamuka mu nzego z’ubuyobozi, ni nako ugira igishuko cyo gushaka kwiremereza mu mutwe. Ariko se ubwo waba ufite ubuhe burenganzira bwo gutegeka abandi igihe nawe ubwawe udashobora kumvira?

Umutware nyawe yihatira gusobanukirwa ibitekerezo by’abamukuriye no kubihuza n’uko we ubwe yumva ibintu, yubahirije amabwiriza yahawe. Gukora ukundi si ukwitesha agaciro gusa, ahubwo ni n’akaga gakomeye, cyane cyane ko iyo bigenze bityo aba atagishoboye kurangiza inshingano afite ku baskuti ashinzwe.

Kugirana ikiganiro n’umuyobozi we mu bwubahane n’ubudahemuka biremewe. Ariko kunegura ibyemezo by’umuyobozi umukuriye adahari, igihe cyose bitera impungenge, kuko akenshi, uko kunegura biba bidafite ishingiro, kuko nta bimenyetso simusiga bihagije biba bihari, kandi bitera urujijo mu bo akuriye, bagashidikanya ku byerekeye kumvira, maze akenshi bigapfukirana inyungu rusange. Ibiganiro byose bitesha agaciro igitsure cy’umutware binatesha agaciro itsinda ryose ashinzwe kuyobora.

Bityo rero, iyo ubukana bw’igitsure bugabanyijwe, bituma abenshi batekereza ko kugira ikinyabupfura bibangamiye ubwisanzure bwabo ku maherere, ndetse no kumvira bakabifata nko gupfobya ubumuntu bwabo. Kumva abo ngabo baganira, usanga igihe cyose banegura abayobozi babo, kandi amabwiriza bahawe bakayirengagiza, bagahitamo kubahiriza ayo bishakiye cyangwa ayo bahawe n’umuyobozi bishimiye, kandi akenshi bagahitamo bashingiye ku bibanezeza mu myumvire yabo mike y’ubuyobe.

Kumvira, ntaho bihuriye no gupfobya umuntu, ahubwo biramuzamura, kuko bimushoboza gufasha abandi bikwiye mu mwanya afite mu itsinda arimo. Kandi iyo uwo muskuti ari umutware, atitaye ku rwego rw’ubuyobozi arimo, kumvira bimufasha gukura akagaragara nk’umuntu ufite ububasha akesha abamukuriye, maze mu izina ryabo agashobora gutegeka neza kurushaho, abikesheje ko iyo yumviye abayobozi aba yunze ubumwe nabo.

  • Ese waba wasobanukiwe neza ko kutumvira abayobozi b’umutwe cyangwa amabwiriza ari bwo buryo bwo gutakaza igitsure ku baskuti b’itorero ryawe?
  • Ese ushobora kubahiriza uko bikwiye itegeko rikubangamiye cyangwa rinyuranyije n’uko wowe wumva ibintu?
  • Ese wubaha kubera ko umuyobozi agushimisha? Kubera ko ari we muntu ushaka? Kubera ko utinya ibihano? Cyangwa wubaha kubera ko kubahiriza mu budahemuka itegeko ryihariye wahawe n’ubuyobozi ari ngombwa kugira ngo ibintu bigende neza muri rusange?
  • Iyo ushishikariza abandi kubahiriza itegeko ryatanzwe n’ubuyobozi bugukuriye, ese wishimira kurigeza kubo ushinzwe uko wishakiye nk’aho ntacyo rikubwiye cyangwa ubikora neza mu nyungu zawe bwite, wunze ubumwe n’abayobozi bawe?
  • Ese uhangayikira gukora igitunganye? Ese wubahiriza amasaha kuri gahunda ziteganyijwe? Ese wubahiriza isaha yo kujya ku meza? Ese urangiza umurimo wasabwe mu gihe giteganyijwe?
  • Ese wasobanukiwe ko iyo nta kinyabupfura, akenshi biterwa n’uko umuntu atamenya kwigomwa ibimushimisha, ubwibone cyangwa ubunebwe?

3. Kumenya kwitsinda

Umutware w’itorero agomba kubanza kumenya kwiyobora (reba itegeko ry’abaskuti, ingingo ya 8) kugira ngo abashe kuyobora abandi abikwiriye koko.

“Uburakari ni intwaro ducigatiye ubugi”.

Hatabayeho kumenya kwitsinda, nta muntu wakwihandagaza avuge ngo ahatse ibintu byose, by’akarusho biragoye kwigarurira abantu.

Umutware agomba by’umwihariko kumenya kugenzura ururimi rwe, kugenzura imyitwarire ye n’umutima we.

Muri rusange abatware nyabo ni abacisha makeya; birinda amagambo adafite icyo amaze, birinda kugira imvugo nyandagazi, nta n’ubwo babwira ubonetse wese ibyo bateganya gukora cyangwa se uko bumva ibintu.

Bazi neza ko ari ngombwa cyane kumva abandi no kuvuga makeya kugira ngo ushobore gukora neza. Abantu bazi kuvuga cyane, akenshi baheranwa n’inzozi, ariko nyine bikabagiraho ingaruka mbi iyo igihe cyo gukora kigeze, ugasanga badafite ubushobozi bwo gutunganya neza umurimo wabo. Nta kintu giteye impungenge nko kubona umutware uhuragura amagambo, akavuga ibibonetse byose. Amagambo menshi ni ikimenyetso cyo kutamenya kwitsinda; umutware usaritswe n’amagambo ntatinda gutakaza agaciro n’icyizere mubo abana nabo.

Umutware agomba kumenya kugenzura imyitwarire ye. Nk’umuyobozi w’abaskuti be, ni we bareba, mu bihe by’ibigeragezo dushobora kuvuga ko uruhanga rwe ari rwo bahanze amaso, bategereje kumva ko ababwira icyo bagomba gukora. Aramutse agaragayeho ibimenyetso byo guhangayika, gucika intege, kugira ubwoba, ibyo byonyine birahagije kugira ngo abandi bihebe, cyangwa bacikemo igikuba.

Ituze ry’umutware ni ryo rigaragaza umutekano urangwa mu itsinda rye. Kugira ngo akomeze atuze, ni ngombwa ko umutware areka guheranwa n’ibibazo bye bwite cyangwa se ibibaye byose.

Umutware agomba kwitoza kumenya uko indangagaciro zirutanwa, kumenya gutondeka ibikorwa byosee akurikije ibyihutirwa kurusha ibindi, ataretse n’ibikorwa-ngombwa byo kwidagadura, akabitondekanya akurikije imbaraga n’igihe buryi cyose gikeneye.

Umutware agomba guhora anesha umutima we. Nta shiti, agomba kugira ineza, impuhwe, kumva abandi, ariko igihe cyose agomba kwirinda kuganzwa n’amarangamutima ye bwite. Niba bibaye ngombwa ko atwara umutima mu ntoki, agomba kubumbatira uwo mutima we mu kiganza, maze ntiyemerere umutima kuvuga mbere y’uko ubwenge bugira icyo bumutangariza. Bitabaye ibyo, yugarijwe n’ibikorwa by’amanjwe bidakwiye, kandi bitari ngombwa, yugarijwe kandi no kwibeshya mu byemezo bye, mbese muri make, yugarijwe n’ibibi byose bishoboka.

  • Ibyo bamvugaho : “Ese ndi umuntu ufite ubushake; nkagira ubushobozi?”
  • Ese ndi umuntu ufite agaciro mu bandi? Ese abari kumwe nanjye bibahesha agaciro n’icyubahiro? Ese ndi umuntu ukwiye kwiringirwa?
  • Ese buri gitondo mbyukira isaha naraye niyemeje, nkabadukana ibakwe?
  • Ese nshobora kwiyumanganya ngatuza, nyamara mu gihe mfite ibibazo bimpangayikishije? Ese nshobora guseka no gusabana kabone n’iyo naba mbabaye cyangwa se mfite ishavu ?
  • Ese menya kwihangana no kwiyakira igihe mfite ibikomere mbitewe n’ingorane mu rukundo, no kuvuguruzwa, cyangwa kubura icyo nari niringiye, cyangwa se nyuma yo gutsindwa?
  • Ese ninubira ubukonje, ubushyuhe, imvura, inzara, inyota?

Kumva abandi

“Ni ngombwa kwita ku banyembaraga aho bafite intege nke no kwita ku banyantege nke aho bafite imbaraga”.

Kumenya kwishyira mu mwanya wa mugenzi wawe kugira ngo urusheho kumwumva bisaba ubwiyoroshye no kumenya kwitsinda.

“Abana bakeneye kugirirwa urukundo cyane cyane igihe bagaragaza ko batabikwiriye”.

Kugira igitsure no kudatezuka

“Gutegeka ni ugufasha”.

Abaskuti bo mu itorero si abagaragu b’umutware w’itorero, ahubwo bose bunze ubumwe kugira ngo bagere ku ntego biyemeje. Urubyiruko rukeneye kwitabwaho n’ubutegetsi bufite igitsure, ariko bubatega amatwi. Abaskuti bazumvira umutware witorero nkuko nawe yabubashye.

“Umutware akeneye cyane kumvirwa atagombye kubihatiriza, kandi agakora iyo bwabaga kugira ngo ubutegetsi bwe bukayobokwe mu byishimo”.

4. Kubaha ubuyobozi

Nta na rimwe umutware agira ubwigenge busesuye. Akenshi na kenshi aba afite ubuyobozi bumukuriye agomba kumvira, kabone n’iyo byaba gusa guha urugero abo ayobora bagomba nawe kumwumvira.

Niyo mpamvu, mu rwego rw’inshingano ze zigaragaza ubutegetsi bwe, umutware afite uburenganzira bwo kugaragarizwa icyubahiro. Umugambi ni uko ibyo bimenyetso by’icyubahiro bigomba kuzira uburyarya bivuye ku mutima w’abamugaragiye. Byibura bigomba kuba ikimenyetso cy’ubudahemuka kuri uko kwitangira inyungu rusange kubw’icyubahiro gihabwa abari mu nzego z’ubuyobozi, bitabaye ibyo twagwa mu kajagari n’agasuzuguro.

Birashoboka ko mu gihe cyo gushyira mu bikorwa ingingo runaka umutware agira imyumvire inyuranye n’iy’abayobozi bamukuriye. Birashoboka ko uyu mutware yari akeneye kumenya andi makuru yagombaga kumwunganira bigatuma afata ikindi cyemezo gitandukanye n’icyo yafashe, kandi cyiza kurushaho. Ariko twavuga ko kwitegereza bifite uburemere kurushaho iyo bikozwe mu budasa, kandi bikoranywe umutima uzira amakemwa, kandi mu budahemuka ku buyobozi, ndetse icyemezo kivuyemo kikubahiriza umugambi rusange.

Muri byose igikwiye kumenywa, ni icyo umutware abitekerezaho. Umutware unegura abayobozi be aba yitesheje agaciro kurushaho, kuko aba yiyambuye imbaraga akesha kurangiza umurimo we mu cyubahiro cy’ubuyobozi, kandi ibyo bikamutera kuba yivukije uburenganzira bwo kubahwa n’abo ayobora.

  • Ese abatware banyu, ubabonamo urwego bahagarariye kuruta kubona umuntu ku giti cye?
  • Ese muri rusange wirinda kunegura abayobozi?
  • Ese uhimba amazina y’utubyiniriro bagenzi bawe cyangwa abarimu bawe cyangwa abayobozi bawe?
  • Ese waba wiyumvisha ingaruka mbi igitekerezo cyo kugaya umutware kikugabanyamo ibyishimo byo gukora, n’ukuntu kunenga amabwiriza y’ubuyobozi mu bandi bisenya ubwizerane n’umurava mu itsinda?
  • Ese abayobozi bawe ubagaragariza icyubahiro nk’uko babifitiye uburenganzira?

Ubutabera

Akarengane nicyo gikomere cya mbere giterwa n’ubuyobozi bubi. Umutware w’itorero agomba kwitondera gushaka gukundwa no gutonesha bamwe. Ni icyago gisenya itorero. Urubyiruko muri kamere yarwo runyoteye ubutabera, kandi nicyo kintu cyonyine batazateshukaho.

Kumva

Ni ukumenya icyo ugomba gukora mu gihe gikwiye no kugikora uko bikwiye. Ibyo bisaba kumenya kwitegereza, ugasobanukirwa, kandi ukamenya buri wese mu baskuti ushinzwe.

Kuba intangarugero

“Icyo muri cyo gisumba icyo muvuga”, “ijambo uvuze baritekerezaho, ariko iyo utanze urugero barakora”.

Abaskuti bakeneye urugero bagenderaho kugira ngo batere imbere. Umutware w’itorero nicyo abereyeho.

5. Kumenya gushyira mu gaciro

Guhama hamwe ukaba umunyakuri ukamenya ibishoboka, kumenya icyo ushaka n’icyo ugamije.

“Mana yanjye, urampe ubushishozi bwo kwakira uko biri ibyo ntashoboye guhindura, urampe ubutwari bwo guhindura ibyo mfitiye ubushobozi n’ubuhanga bwo kumenya ubukungu bw’ubudasa bwabyo”.

Kumenya umwuga wawe ni byiza, ariko ntibihagije. Gushyira mu gaciro, ni ukumenya icyo ugamije kugeraho, uburyo ufite, ubushobozi bw’abo uyobora uzifashisha kukigeraho, ingorane   ushobora guhura nazo, imitego ugomba kwirinda n’imbogamizi ugomba kurenga.

Gushishoza, kubona ukuri, kubona igitunganye, kureba kure, ese iyo siyo ndoro y’umutware nyawe? Rero bituma twiyumvisha impamvu tugomba kwitoza kugira inyota yo kunoza ibintu, gusonzera igitunganye.

Kumenya gushyira mu gaciro, bityo rero ni ukwimenya wowe ubwawe, ukamenya ubushobozi bwawe, kandi ukamenya n’aho bugarukira. Ibyo ni bimwe mu ngingo z’ikibazo ushaka gukemura, kandi ni ngombwa kugira ubutwari bwo kumenya icyo uri cyo mbere yo kugira ubutwari bw’icyo ushaka kuba.

Gushishoza, kubona ukuri, kubona igitunganye, ibi nibyo bigomba kuba indoro y’umutware. Ntimukishimire ibyo bababwira, ahubwo mwigerereyo. Ibimenyetso birahari. Ni ngombwa kubibona. Bihoraho.

  • Iyo uhuye n’ibigeragezo, ni iki kikubangukira: urabyihorera ukabiterera iyo… urijujuta… ugerageza kubyivanamo ntacyo wangije… cyangwa urabyifashisha kugira ngo urusheho gukora neza?
  • Iyo mugiye mu rugendo, ese mubanza gutegura gahunda y’umunsi cyangwa mujya muri uwo mwitozo nta na kimwe mwateguye?
  • Ese umenya gutandukanya icyatsi n’ururo, icy’ingenzi n’icy’inyongera, ese umunya gutandukanya icya ngombwa n’ikitari ngombwa?

Byanditswe : tariki ya 18 Ukuboza 2017 saa 17:24:50, ubu , : 118
Uwabitangaje : Robert Makuta

RASAL yatanze mutuelles ku baturage 205 i Musanze

RASAL yatanze mutuelles ku baturage 300 i Gikomero

Inteko Rusange ya mbere ya RASAL (Igice cya mbere)

Inteko Rusange ya mbere ya RASAL (Igice cya kabiri)

Ingando y'Abaskuti bakuze yabereye kuri Muhazi mu 2016

RASAL © 2016 - 2018
Byubatswe na Robert Makuta